فصل دوم صناعة جدل يا آداب مناظره دومين فصل از فصول پنج‌گانهء باب صناعات خمس ، دربارهء صنعت جدل و يا آداب مناظره است . در اين صنعت سه مبحث اصلى مطرح است : الف . قواعد و اصول صناعت جدل « يازده مطلب » ب . مواضع « پنج مطلب » ج . وصايا و سفارشات « سه مطلب » مبحث اوّل ، قواعد و اصول بحث اوّل از سه مبحث باب جدل در ارتباط با اصول و قواعد كلّى اين باب است و در آن يازده مطلب مطرح است كه به ترتيب و تفصيل بيان خواهد شد . 1 . مصطلحات صناعت جدل مطلب اوّل از يازده مطلب صناعت جدل ، در رابطهء با اصطلاحات و كلماتى است كه در اين صنعت متداول است . صناعت جدل همانند هر صنعت ديگرى ( از صناعات علميه مانند برهان و خطابه و . . . و صناعات عملى مانند پزشكى و خياطى و . . . ) داراى اصطلاحات ويژه‌اى و فراوانى است كه مخصوص اين باب بوده و در اين صنعت ، متداول است . در اين‌جا به مقدار ضرورت اكتفا كرده و به پاره‌اى از اين اصطلاحات اشاره‌اى نموده و با معناى آن‌ها آشنا مىشويم و ساير اصطلاحات را در جاى خود به مناسبت بيان خواهيم كرد ( مثل اصطلاح مواضع كه در آغاز مبحث ثانى جدل ، خواهد آمد ) حال دو كلمه را معنا مىكنيم : 1 . كلمهء جدل ؛ در لغت عرب معنايى دارد و در اصطلاح منطقيون معنايى دارد . معناى لغوى ؛ جدل در لغت به معناى لجاجت و لج‌بازى كردن و سرسختى نشان دادن در مقام مناظره و منازعه و كشمكش‌هاى علمى ، فلسفى ، اجتماعى ، سياسى ، اقتصادى ، فرهنگى ، دينى و . . . است ؛ يعنى اين‌كه دو فرد در رابطه با امرى از امور ياد شده يا جز آن‌ها با يكديگر به گفتگو مىپردازد و هركدام مىكوشند تا رقيب و طرف بحث خود را مغلوب سازد و در نزد ديگران او را ملزم سازد . در قرآن هم مىخوانيم : وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يُشْهِدُ اللَّهَ عَلى ما فِي قَلْبِهِ وَ